© Bebio 2005-26. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Serwis stosuje zalecenia i normy Instytutu Żywności i Żywienia.
W przebiegu niektórych chorób mogą pojawiać się trudności z żuciem lub przełykaniem. W takich sytuacjach konieczne jest wprowadzenie zmian w sposobie żywienia i zastosowanie diety o zmienionej, miękkiej konsystencji. Bywa ona określana jako dieta papkowata, półpłynna, miękka lub potocznie „bez gryzienia”. Jej celem jest świadome dostosowanie konsystencji posiłków do możliwości pacjenta. Potrawy podaje się w formie gładkiej, jednorodnej masy, która nie wymaga żucia, minimalizuje ryzyko zadławienia i nie podrażnia przewodu pokarmowego.
Jest to odmiana diety łatwostrawnej o zmienionej konsystencji, w której wszystkie potrawy przygotowuje się tak, aby były łatwe do połknięcia. Oznacza to, że wszystkie produkty są podawane w formie puree, musu, kremu lub gęstej, gładkiej papki.
Dania nie zawierają grudek, włókien, pestek ani twardych kawałków, co pozwala bezpiecznie jeść osobom, które mają trudności z gryzieniem lub połykaniem.
Celem takiej modyfikacji jest zwiększenie bezpieczeństwa połykania i odciążenie przewodu pokarmowego pod względem mechanicznym, chemicznym i termicznym.
W międzynarodowej klasyfikacji IDDSI (International Dysphagia Diet Standardisation Initiative) dietę papkowatą można porównać do poziomu 4- puree, w którym potrawa jest gładka, jednolita, utrzymuje się na łyżce i nie wymaga żucia.
W niektórych jednostkach chorobowych i zaburzeniach spożywanie pokarmów stałych jest utrudnione lub niemożliwe. Stosowana jest wtedy dieta papkowata.
Jej zadaniem jest ułatwienie jedzenia osobom z zaburzeniami żucia i połykania oraz dostarczenie pełnowartościowej energii i składników odżywczych. Posiłki o takiej konsystencji chronią błonę śluzową jamy ustnej, przełyku i żołądka, zmniejszają dyskomfort bólowy oraz wspierają proces gojenia, zwłaszcza w okresie rekonwalescencji po zabiegach.
Najczęstsze wskazania do stosowania diety papkowatej to między innymi:
W praktyce dieta papkowata bywa również stosowana krótkotrwale, np. jako dieta miękka po wyrwaniu zęba, kiedy klasyczne gryzienie sprawia ból.
Ten rodzaj diety wymaga nie tylko rozdrobnienia posiłków, ale również odpowiedniej techniki przygotowania oraz zbilansowania składników. Potrawy powinny być gładkie, jednolite i pozbawione twardych elementów, pestek, skórek czy włókien.
Najlepiej sprawdza się gotowanie w wodzie lub na parze oraz duszenie. Pieczenie jest dozwolone pod warunkiem, że potrawy nie będą miały twardej, przypieczonej skórki. Smażenie, grillowanie i stosowanie zasmażek nie jest wskazane.
Ważna jest również temperatura posiłków. Dania powinny być podawane w temperaturze zbliżonej do ciała, aby nie podrażniały przełyku ani śluzówki jamy ustnej. Lepsze efekty uzyskuje się przy regularnym jedzeniu mniejszych porcji, zwykle 4 do 6 posiłków dziennie, podawanych co kilka godzin.
Pod względem wartości odżywczej dieta papkowata musi być pełnowartościowa. Oznacza to odpowiednią ilość białka koniecznego do regeneracji tkanek, zdrowych tłuszczów zwiększających gęstość energetyczną posiłków oraz węglowodanów z lekkostrawnych produktów zbożowych.
Należy także zwrócić uwagę na błonnik i wybierać jego formy rozpuszczalne, które są delikatniejsze dla przewodu pokarmowego. Podstawą jest również odpowiednie nawodnienie. Zwykle 1,5 do 2 litrów płynów dziennie, o ile lekarz nie zaleci inaczej.
W przypadku osłabionego apetytu lub zwiększonego zapotrzebowania (np. po operacjach) warto rozważyć wzbogacanie energetyczne posiłków albo sięgnięcie po żywność specjalnego przeznaczenia medycznego (po konsultacji z lekarzem lub dietetykiem).
Badania wskazują, że osoby stosujące diety o zmienionej konsystencji są szczególnie narażone na niedożywienie. Wynika to między innymi z faktu, że posiłki o bardzo miękkiej lub płynnej strukturze bywają mniej sycące i łatwiej prowadzą do zbyt niskiego spożycia kalorii oraz białka. Dodatkowo w wielu przypadkach potrawy są nadmiernie rozcieńczane, aby uzyskać odpowiednią konsystencję, co obniża ich gęstość energetyczną.
Najczęściej obserwuje się również zbyt małą podaż białka, zwłaszcza jeśli dieta opiera się głównie na zupach krem i przecierach warzywnych. Pacjenci często skarżą się także na monotonię posiłków. Jednorodna struktura i brak wyraźnych różnic smakowych mogą obniżać apetyt i satysfakcję z jedzenia, co dodatkowo zwiększa ryzyko niedożywienia.
W sytuacji, gdy konieczne jest zagęszczanie płynów z powodów bezpieczeństwa połykania, część osób odczuwa mniejszy komfort podczas picia. Takie napoje często nie gaszą pragnienia w taki sposób jak płyny o zwykłej konsystencji, co również może prowadzić do obniżenia ilości przyjmowanych płynów.
Dlatego przy diecie papkowatej kluczowe jest regularne monitorowanie stanu odżywienia, masy ciała i siły mięśniowej, a także dbanie o to, by posiłki były jednocześnie wartościowe, estetyczne i możliwie różnorodne.
Zakres produktów, które są dozwolone w diecie papkowatej jest dość szeroki. Pod warunkiem, że zostanie zachowana odpowiednia konsystencja.
Dobrze tolerowane są warzywa lekko rozgotowane, pieczone bez przypieczonej skórki i zmiksowane na gładko:
Owoce najlepiej podawać w formie musu, przecieru lub pieczonej:
Unikamy owoców bardzo twardych, niedojrzałych, z dużą ilością skórek, pestek i suszonych.
Produkty zbożowe są ważnym źródłem energii, ale trzeba wybrać te delikatne dla przewodu pokarmowego:
Pieczywo pełnoziarniste, razowe, pieczywo z ziarnami, grube kasze i twarde makarony zwykle nie są zalecane, ponieważ ich struktura jest zbyt drażniąca.
Nabiał dostarcza białka i wapnia. Sprawdzą się produkty takie jak:
Produkty bardzo tłuste (śmietana, sery żółte, sery pleśniowe) oraz wysoko słodzone desery mleczne lepiej ograniczyć.
Mięso i ryby to podstawowe źródła pełnowartościowego białka, ale wymagają odpowiedniej obróbki:
Najlepiej podawać je:
Unikamy mięs smażonych, wędzonych, mocno solonych, tłustych wędlin, pasztetów, konserw i ryb smażonych czy wędzonych.
Poniżej znajdziesz przykładowy 1-dniowy jadłospis na diecie papkowatej. Ma charakter poglądowy, ponieważ w praktyce ilość i kaloryczność posiłków należy dostosować do wieku, masy ciała i stanu zdrowia.
Śniadanie
Kleik z płatków owsianych błyskawicznych na mleku, zblendowany na gładko z dojrzałym bananem i łyżeczką masła orzechowego (bez cukru i soli).
II śniadanie
Mus jabłkowo-brzoskwiniowy (owoce obrane, ugotowane na parze i zmiksowane) z dodatkiem 2-3 łyżek jogurtu naturalnego.
Obiad
Zupa krem z marchewki, dyni i ziemniaków na delikatnym bulionie drobiowym, z dodatkiem zmiksowanego gotowanego indyka. Na drugie danie puree ziemniaczane z dodatkiem oliwy i rozdrobnioną na gładko rybą gotowaną na parze.
Podwieczorek
Budyniowy deser mleczny domowy, przygotowany na mleku, podany z musem z pieczonego jabłka.
Kolacja
Pasta jajeczno-twarogowa (jajko gotowane na miękko rozgniecione z twarogiem i jogurtem naturalnym, odrobina oliwy), podana z kremową kaszą manną na wytrawnie.
Volkert D, Beck AM, Cederholm T, et al. Management of Malnutrition in Older Patients-Current Approaches, Evidence and Open Questions. Clin Nutr. 2019.
Cichero JAY, Lam P, Steele CM, et al. Development of International Terminology and Definitions for Texture-Modified Foods and Thickened Liquids Used in Dysphagia Management: The IDDSI Framework. Dysphagia. 2017.
Keller HH, Chambers L, Niezgoda H, Duizer L. Issues Associated with the Use of Modified Texture Foods. J Nutr Health Aging. 2012.
Wu XS, Miles A, Braakhuis AJ. Texture-Modified Diets, Nutritional Status and Mealtime Satisfaction: A Systematic Review. Healthcare (Basel). 2021 May 24;9(6):624. doi: 10.3390/healthcare9060624. PMID: 34073835; PMCID: PMC8225071.
Ciborowska H., Ciborowski A. Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka; Wyd. Lek. PZWL. Warszawa 2021.
Natalia Nowak Dietetyk
Dietetyk kliniczny, specjalista przyjazny insulinoopornym, absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu. Pokazuje jak żyć zdrowo, jednocześnie nie dając się zwariować w fit świecie. W swojej pracy opiera się na Evidence Based Medicine. Pasją do dietetyki dzieli się również na Instagramie. Prywatnie pasjonatka podróżowania oraz jazdy rowerem szosowym.
Inne wpisy autoraPrzeczytaj także
Nawet do 45% zniżki na diety!
Każdego roku w Polsce i na świecie rośnie odsetek osób z nadwagą lub otyłością. Jak podaje WHO, nadmierna masa ciała może być przyczyną nawet 80 różnych chorób.…
Czytaj wpis
Komentarze